Vi scrivo spesso di fantomatici e rarissimi programmi Tv, mandati in onda nelle ore più strane dove si potevano vedere i video degli artisti più in voga, uno di questi era Mr. Fantasy, di e con tre miti della mia generazione: Paolo Giaccio,  Carlo Massarini e Mario Luzzato Fegiz, tutta gente che si era fatta le ossa in radio (Per voi giovani, giusto per fare un esempio); gente che era avanti quando era in radio e che continuava ad essere avanti anche in tv. quello che segue è un video con la sigla e pochi minuti di puntata; poco, ma meglio di niente.

spero abbiate riconosciuto la fantastica "Glad" dei Traffic ... chi sono i traffic? (da leggere come: chi è tatiana?!)

vergogna! la prossima volta che incrociate Steve Winwood  ... chiedetegli scusa!!! per non parlare della buonanima di Jim Capaldi, che si starà rivoltando nella tomba.

Christina and Maurizio. Chrisma. Krisma. Or: bite the hand that feeds you.

In 1976, Maurizio Arcieri had almost completely wasted his past fame as the lead singer of New Dada (one of the most important italian beat acts, which supported The Beatles in their 1965 italian tour), and later as a succesful solo artist. He and his recently married wife Christina Moser had just formed a new band, a duo obsessed by Velvet Underground and NY pre-punk scene, cheap electronics, rock'n'roll rhetoric, pre-war Germany aesthetics, futurism. The name was Chrisma.

The new outfit took over Maurizio's contract with Polydor and moved to London to join Niko Papathanassiou at his brother Vangelis' Nemo studios, where they were to record Chinese Restaurant (1977), and Hibernation (1979). English lyrics, european attitude: the farther from Italy, the better for them. Coming back from such a distance allowed them an ethnographic approach to italian culture (try listen to "Vetra Platz" on Hibernation, for instance), and eventually made a bigger and louder crash. Chrisma brought punk into tv mainstream; their stunning performances, together with their great talent for image manipulation and media hacking, established them as professional provocateurs and pop terrorists.

In 1982, they had reached a new level. Cathode Mamma (1980), released as Krisma, had been a huge success, boosted by the synthpop hit single "Many Kisses" which charted all around Europe. Their newly signed label CGD provided them with a high budget. Expectations were high, too, especially in selling terms. But Maurizio and Christina were strange beasts.

The money was spent recording a concept album about water (!...) in The Netherlands, on the Alps, and in Milan, for the magnificent artwork by Mario Convertino (and the expensive packaging as well), and shooting an entire series of promo videos in Indonesia (you can see a couple of them here and here). A coherent multimedia work was realized, at label's expenses.

I pity people at CGD who first listened to the tapes. How could you describe this? Kraftwerk playing italo disco? A mediterranean take on Malaria!? Siouxsie and Howard Devoto singing opera to some Luciano Berio techno remix? Clandestine Anticipation was a kick in the eye to music industry. One of the most appalling masterpieces of new wave, but a commercial suicide, too. They turned their backs to mainstream success and moved on elsewhere, laughing.

Here is the tracklist:

01, Miami
02, Samora Club
03, Crucial Point
04, Melonarpo
05, Silly Europeans
06, Wrong Island
07, Opposite
08, Water (also released as a 7" b/w “Samora Club”)
09, Zacdt Zacdt

Get it: Krisma, Clandestine Anticipation (1982)

Krisma are still active as a live act, tv format designers, videomakers, and agit-prop. They have worked with Arto Lindsay and Eno, and joined Franco Battiato for three tracks in his 2004 album Dieci stratagemmi.

Chinese Restaurant, Hibernation, and Cathode Mamma have been recently reprinted and are available on cd. Check out their website krismatv.net for more info.

Quasi sembra impossibile a dirsi ma da qualche tempo siamo entrati in contatto con Maurizio Arcieri e Christina Moser, ovvero i Krisma. L'occasione era nata in occasione dell'evento che avremmo dovuto organizzare a Napoli ma che poi è andato a rotoli. Ora siamo alla ricerca di un altro luogo dove magari riusciremo a proporre quel che insieme a loro stava prendendo forma. Vabbè...

Riceviamo e pubblichiamo (ma non marchettiamo!)

Universal Music Group
PUBBLICA IL 9 NOVEMBRE 3 TITOLI STORICI DEI
CHRISMA – KRISMA
registrati all'epoca per la Polydor ed oggi rieditati su cd (DigiPack) con copertine originali, rimasterizzati in digitale:
CHRISMA – CHINESE RESTAURANT (1977)
CHRISMA – HIBERNATION ( 1979)
KRISMA - CATHODE MAMMA ( 1980)

I Krisma
I Krisma (inizialmente Chrisma) nascono nel 1976 come duo musicale. Il progetto nasce da un'idea di Maurizio Arcieri (già cantante nel gruppo beat I New Dada e poi cantante solista negli anni '60) che forma il duo con Christina Moser e si dà prima ad una musica dalle forti connotazioni punk e poi ad un'elettronica d'avanguardia caratterizzata da ritmi a volte ossessivi, scelte musicali pionieristiche e dalla grande importanza data al look e all'aspetto visivo della loro musica. Nel 1977 il duo incide l'album d'esordio Chinese Restaurant, prodotto da Vangelis e suo fratello Nico, di cui il singolo "Lola" ha un buon successo. In questo periodo i Krisma vengono influenzati dal movimento punk, e in effetti il suono dell'album è molto distante da quello che caratterizzerà i loro album di maggior successo: i due sfoggiano look e atteggiamenti punk (profonda sensazione creerà il gesto di Maurizio che, durante un concerto, si ferisce con una lametta da barba rischiando di perdere un dito).
Nel 1979 arriva Hibernation, sempre prodotto da Vangelis, e nel 1980 Cathode Mamma, con cui si concretizza la loro svolta elettro-pop: è in questo periodo che arriva il successo commerciale con brani come "Many kisses" o "Cathode mamma". Negli anni successivi il duo, trasferitosi definitivamente a Londra, pubblica Clandestine anticipation (un concept album dedicato all'acqua in tutte le sue forme), Nothing to do with the dog e Iceberg.
Del 1989 è l'ultimo lavoro in vinile, per l'etichetta di Vasco Rossi, Bollicine: Non ho Denaro. Successivamente iniziano a collaborare con Rai Tre in programmi come Fuori orario, si dedicano ad installazioni artistiche, lavorano con Marco Ferreri per il film Nitrato d'argento. Nel 1998, sfruttando il loro interesse per le trasmissioni satellitari, irradiano via satellite KRISMATV, un'emittente curata da loro in cui immagini di ogni sorta vengono miscelate con motivi musicali.
Negli ultimi anni hanno lavorato con i Subsonica (con cui hanno duettato in Nuova ossessione) e con Franco Battiato (album Dieci stratagemmi); inoltre continuano a pubblicare musica via internet.

Vintage, ma anche un po' fetish. Questa sera al Milk Club ore 23 special live show with Krisma. Segue all'una e mezza DJ set (Jei - Mae - Keller - Lorenzo Giri - visual di B. Monroe).

Krisma oggi & ieri! Isola (2007) e Nothing To Do With the Dog (1983, feat. Maurizio Arcieri che suona il Casio MT 65). [Altri video]

Milk Club, via mura delle Grazie 25, ingresso con tessera Arci.

Ka gjithmonë një transhendencë të kënaqësisë dhe pakënaqësisë për matanë të qenit i lumtur apo i palumtur. Shtjellimeve hipokritë që e vendosin lumturinë dhe palumturinë në llogore të kundërta, u mungon ky subtilitet që i bashkon ato në një ndarje të përbashkët - në atë ndërkthyeshmërinë e secilës, e cila, në fund fare, përbën lumturinë e vërtetë. Ka akoma mjaft liri për ta përdorur këtë gjë, bile edhe për të abuzuar me të rëndshëm; dhe vetëm çfarë e zhvat prej nesh këtë lumturi, na bën ne vërtetë qenie të palumtura.

Dhe pastaj, çfarë hakmarrjeje! Çfarë ngazëllimi. Siguria ngadhëjimtare e parimit të së Keqes! Nuk është kjo çfarë njerëzit kërkojnë me kaq pasion dhe deri në fund? Meqë duan prova për ekzistencën e Zotit, të paktën një provë përfundimtare, radikale që ai nuk ekziston - sepse e keqja ose nuk ka ekzistencë të vetën dhe funksion vetëm si referencë ndaj ekzistencës të së Mirës, ose pastaj ka një princip autonom të së Keqes, rast në të cilin, evidenca e së Keqes mund t'ua qetësojë mendjen njësoj siç evidenca e Zotit.

Gëzimi i së Keqes, nuk është aq shumë për hir të asaj sepse ti e vepron a e praktikon (e di ti ku vërtetë gjendet?) sesa të marrësh vesh, apo të kuptosh se një njeri i veçantë ndaj të cilit ti ke një besim të patundur dhe të plotë, del se nuk e ka merituar fare dhe kurrë - që njerzimi, fati apo gratë - janë kaq të poshtër dhe të fshehur sa kjo merr përmasat e një revelate. Dhe kjo shpallje do ketë për ty kaq forcë dhe do pllenojë një të tillë mahnitje sa që çfarëdo trishtimi vetjak, çfarëdo diziluzionimi moral, do fshihet tutje e zhduket prej ashiqarllëkut metafizik të këtij imoraliteti. Forma ekstazike e zhgënjimit.

Në të shkuarën, ishte në begatinë e së Mirës, që provat për ekzistencën e Zotit kërkoheshin, ndërsa sot, ti ke shansin ti kthehesh edhe një herë këtij propozimi, por tani të anasjellë dhe të ironizuar - duhet vetëm ta durosh si burrë (dhe në rastin se je grua). Ti mund ta shohësh zhgënjimin tënd helmues dhe të plotë prej botës, teprinë e negativitetit dhe vështirësive, si provë të ekzistencës së Zotit. Siguria që rrjedh prej kësaj do të ngushëllojë njësoj. Po bëj kujdes. E keqja ka në vete një shtyse fatkeqe të rimëkëmbet dialektalisht. Ty të duhet të mbrohesh prej kësaj, të jesh vigjilent ndaj çdo pajtimi, sepse në ndërveprimin e së Mirës dhe të Keqes, gjithë siguria jote finale për atë se gjërat janë aq keq saç mundësisht mund të jenë, do të të lerë, do largohet prej teje; dhe si rrjedhim, gjithë frymëzimi metafizik.

Nuk duket se ka ndonjë mundësi te jesh vetvetja, të jesh ti vetë. Nuk duket se në ndonjë hapësirë çfarëdo idetë e tua mund ekzistojnë duke qenë vetja e tyre. Në çastin që ato shprehen, kur atyre u jepet ajo mundësi, ato ekzistojnë duke u kthyer të mohojnë veten e tyre. Kjo nuk është çfarë Sabato përshkruan:

Mos vallë ekzistoka ndonjë lidhje e pacënueshme midis meje dhe shpirtit tim? Une gjithnjë jam lemeritur nga fakti se njeriu mund të rritet, të ushqejë iluzione, të përjetojë zezona, të luftojë, shpirtërisht të prishet, të ndërrojë mendimet dhe ndjenjat dhe megjithatë të mbajë përherë të njëjtin emër. Ferdinando Vidal. A ka kjo kuptim? Mos ekziston vallë, përkundër së gjithash ndonjë ind që mund tu zgjatka pa fund fare dhe me aftësi të përçudshme të ngjitjes, kështu që, përkundër shndërrimeve dhe thyerjeve, mbjatka identitetin e UNIT tim?

(Ernesto Sabato,“Mbi Heronjtë dhe Varrezat”—“Rilindja” 1987. përk. Ramiz Kelmendi)

Në fakt çdo gjë që bëhet realitet fillon e shkon, në mos lufton, përkundër vetes së vet apo konceptit të vet. Kështu në Fluchtlingsgesprache (B. Breht), ndonëse birra nuk është birrë, puroja nuk është puro, njeriu nuk është më njeri, letërnjoftimi nga ana e vet qëndron i tillë. Njeriu të cilit ajo i takon nuk ka identitet, por letërnjoftimi që e identifikon atë, ngelet identik me veten. Letënjoftimi në të njëjtën kohë është shenja e mërgimit, kështu është në të njëjtën kohë gjëja që e identifikon atë dhe po aq, ajo që tregon se ai është i huaj ndaj vetes. Çdo me thënë, “është e vështirë të rrosh me mua apo unë me veten time”? Nuk flet kjo vetëm për atë që ende nuk njihet, sepse po të ishte ndryshe, asnjë veprim nuk do ishte ndërmarrë, çështja nuk do ngrihej as shqyrtohej kurrë. Gjërat do ishin të njohura prej fillimit. Në çastin që diç u vu re, ne menjëherë nisim ta dyshojmë, jo sepse duam ta vërtetojmë, por se ne nuk mund pranojmë se ne jemi aplikime të asaj që kuptuam. Pyetja e vërtetë nuk është kush dhe si jam unë apo më keq, çfarë dua unë, por – i kujt jam unë. Të ndahesh tërësisht nga ajo që duket se je, por duke e vështruar veten nga jashtë, si të thuash nëpërmjet letërnjoftimit. Sepse ja, ai është aty, por për atë që ai është, në kuptime dhe kornizë të tij, nuk ka asgjë. Gjërat janë në rregull.

Ekzistenca që beson verbërisht në ekzistencën e vet është e padurueshme, është flatulencë qesharake. Ne jetojmë njëherësh këtu dhe gjetiu. Ka përherë ironi në gjithë proceset ekstremë, në gjithë proceset e ndërlikimit, shëmbjes, fryrjes, shfryrjes, tjetërkthimit. Ironi e cila nuk luan me mohimin por me pozitivititetin e kotë, me banalitetin eksponencial, deri në pikën ku procesi rrethrrotullohet ndaj vetes duke e dëshiruar këtë gjë dhe rizbulon madhështinë e së kotës.

Ky ishte një manipulim megjithatë kaq i egër, sa që ashtu si tualeti tejet i rëndë, tradhëton një përçmim të thellë. Në rastin tonë neverinë e promovuesve të shoqërisë civile, për shoqërinë dhe ndoshta veten e tyre. Në fakt, mesazhi erotik fsheh sinjale të një shqetësimi torturues. Gjithë reklamat, përnën figurimin e tyre euforik, kanë diçka prej këtij toni të dëshpëruar dhe për këtë shkak, ato po ashtu, për ata që mund ta kapin mesazhin, funksionojnë në një formë klandestine si deterrentë. “Mos voto si do që të jetë puna, ki parasysh sesa poshtë kemi rënë!”.

Në fakt gjithë aktiviteti i Mjaftit ka këtë dimension hiperbolik, naiv dhe vet-denoncues. Simbolika e tyre e revoltës me kafshë – gomerë, oktapodë, gjeneratorë – është jo vetëm dëshmuese e indiferencës ndaj farsës së përgjithshme, por dhe shenjues i mungesës së shoqërisë civile të cilën, shoqata në fjalë kërkon të promovojë, por ndoshta kjo është shfaqje e filozofisë vetshkatërruese të "plumbit do plumb", praj dhe përgjigja psikodramatike ndaj psikodramës. Revolta nuk shpërfaqet më si një formë veprimi, por vetëm si një formë virtuale dhe konsensuale ndërveprimi, jo më si dramë, por mjerisht vetëm si karnavalet e universit shqiptar. Bile edhe çmimi që iu dha prej OKB-se në periudhën më poshtëruese dhe transparente të saj, kur kjo e fundit u zbulua si tërësisht e padobishme dhe pa kurrfarë fuqie vepruese, dorëheqja e kotë dhe pa rrjedhoja e një ministri; janë aspekte kulmues të kitschit bufonik dhe pa humor të Mjaftit. Dorëheqja e shefit të kësaj organizate, largimi, apo sido që quhet veprimi në fjalë, kthehet të jetë në linjë me këtë pranim të fshehtë të realitetit.

Manifestimet, demonstratat, përballë ndërtesave të institucioneve, njerëzit brenda të cilave, qëndrojnë të palëvizshëm pas dritareve. Ca bërtima në kor, gërthitje të zemëruara, ca parrulla me gjysëm zemre – por kundër kujt? Është si të mendosh ti kuisësh hënës, ata lehin kundër një sateliti artificial. Në fakt ata kuisin kundër ndërtesave si ndaj një realiteti virtual të ngulitur. Sepse ndërtesat parlamentare apo ministrore janë një realitet virtual që i kanë ngelur Shqipërisë in vitro – një mishërim i rrethrrotullimit, i parave dhe çdo gjëje që qarkullon që përballet me botën reale të papunësisë së mundshme, por asnjëherë të aktualizuar. Një përballje surreale midis akrepit të kohës dhe një rinie të çuar dëm ime.

Gjithë çfarë ata fitojnë prej transparencës së pushtetarëve, janë festat e tyre pagane që kanë të njëjtën cilësi me shpërndarjen e batanijeve dhe seminaret 11 ditorë të sensibilizimit, një kuadër i ngrirë prej disa minutash në ekranin e televizorit, viktimat e të cilit ata janë. Dhe ata krejt pamend, ia bëjnë dhuratë këto minuta maniakëve rrënjëdalë të politikës: momente armëpushimi aksidental, çaste palëvizshmërie dhe heshtjeje, të zhvatura nga pasioni apokaliptik, fanatik për pushtet inert, çaste që i kap vetëm nëpër greva dhe bllokada.

Ndoshta këto grupe, ashtu si alakalufët, kanë për tu zhdukur pa i marrë kurrë ndonjëherë seriozisht të bardhëllemët (nga ana e tyre, të zbardhët, i marrin shumë seriozisht ata që nuk janë si ta, qoftë kur duan ti asimilojnë, qoftë kur duan ti shfarosin: këta janë së fundi duke u bërë me shpejtësi pika jetike, negative, e referencës për gjithë sistemin perëndimor të vlerave.

Të zbardhët, ndoshta, do zhduken dhe ata vetë një ditë pa e kuptuar kurrë se bardhësia e tyre nuk është veçse rezultati i përshumimit dhe konfuzionit të gjithë rracave dhe kulturave, po ashut siç bardhësia e dritës së bardhë është thjeshtë vetëm përftesa e melodramës së gjithë ngjyrave. Dhe ashtu siç ngjyrat bëhen të krahasueshme përkundër njëra tjetrës vetëm kur maten nëpërmjet një shkalle universale së gjatësisë valore, po ashtu kulturat bëhen të krahasueshme vetëm kur ato vihen përkundër një shkalle strukturore të ndryshimit. Por ka një standard të dyfishtë këtu, sepse është vetëm për kulturën perëndimore ajo që të shihen kulturat e tjera si të ndryshme. Për kulturat e tjera vetë, të zbardhët nuk janë bile as të ndryshëm - ata janë joekzistentë, janë fantazma prej një bote tjetër. Konvertimi i jashtëm në stilin perëndimor gjithmonë fsheh një tallje të hidhur ndaj hegjemonisë së perëndimit. Të vijnë ndërmend ata Dogonët të cilët, shpiknin ëndrra për të vënë në lojë psikanalistët e tyre e pastaj ua ofruan këto ëndrra analistëve si dhurata. Dikur perëndimorët i përçmonin kulturat e tjera, tani figurativisht i respektojnë. Të tjerët nuk e respektojnë kulturën e tyre; megjithatë ata nuk ndjejnë asgjë pos kondeshencës së pafundme. Të zbardhët mund ti kenë dhënë të drejtën vetes nëpërmjet zaptimit ti nënshtrojnë dhe shfrytëzojnë këto kultura, por këto të fundit i kanë dhënë vetes luksin ti mistifikojnë ata të parët.

Teoria moderne e evolucionit luajti një rrol vendimtar këtu.

Nuk ka kut matës në zinxhirin simbolik. Asnjë lloj nuk është inferior ndaj tjetrit. As ndonjë qenie njerëzore. Gjithë çfarë ka rëndësi është një sekuencë simbolike. Është vetëm kur ato bëhen autonome dhe të dallueshme (kur janë të "çliruara") që ato bëhen të ndryshme dhe ashtu, automatikisht inferiore apo superiore ndaj njëra-tjetrës. Është për shkak të një lëvizjeje drejt një standarti universal matjeje të bazuar mbi një kriter "objektiv" që gjithë format e diskriminimit shfaqen dhe gjejnë aplikime.

Fondamentalizmi Islamik - një objektiv providencial për një sistem që nuk e ka më idenë se ndaj çfarë vlerash të përkitet - ka të barasvlefshmin e vet në integrizmin perëndimor, integrizmi i universales dhe i demokracisë së detyruar i cili, është po aq i ngurtë dhe jotolerant, meqë dhe ai nuk ia jep tjetrit të drejtën morale dhe politike për të ekzistuar.

Ky është fanaticizëm tregu të lirë, fanaticizmi i indiferencës ndaj vlerave të veta dhe mu për këtë arsye, jotolerancë totale ndaj kujtëdo që ndryshon për hir të ndonjë pasioni çfarëdo. Rendi i Ri i Botës, ngërthen asgjësimin e çdo gjëje të ndryshme për ta integruar brenda një rendi indiferent të botës

A ka më hapësirë midis këtyre fanatizmave për një besimtar të ushtrojë lirinë e vet?

Po e përfytyroj veten ndërsa sapo u ula të shkruaj, ende i paqartë se çfarë, pikërisht këtë që jam duke bërë. Dhe aty brenda gjendja nuk është e njëjtë. Është vazhdim në një tjetër pasqyrim të asaj që duket më shumë se Lexova.

Por më habiti qetësia me të cilën e shkërmoqa vjershën tënde. Ngadalë, pa marrë frymë, pa vendosur më parë që ashtu do më duhej të veproja. Fare qetësisht, qëkurse e hapa, thuaj se e dija. Vazhdon përfytyrimi prapë i imi, ndërsa tashmë do duhej të më shkëmbente, si pasojë e një lutjeje dhe jo një vendimi, një masë ose dikush që dëshiron të mos përmbajë ose përmend, të mos fillojë të flasë me “ndonjë” ose “njëfarë” ose “pothuaj”, zhdukja e tyre është ideja e pjesës me të cilën fillon të përshkruhet heroi që kam në kokë, projekti im, të cilin nuk do e kisha caktuar sikur të mos ishte (dhe jo vetëm sepse e mendoj), i pamundur. Kjo më shumë për ti dhënë jetëgjatësi sadoqë periodike e fragmentare dhe sidomos për mos t’ia humbur as pjesërisht kuptimin çfarëdo dorëheqjeje ose largimi, sesa për hir të domosdoshmërisë subversive dhe jo rrallë perverse, për të pasur tragjizmin e duhur mitologjik. Ai (heroi) ka vendosur të mos guxojë asnjë pohim të cilit do i duhej të krahasohej ose të synonte përafërsi, por vetëm të pohonte ose pyeste në një formë që çlirohet duke zhdukur atë lëvizje dhe gjestet e veta jo krejt të rastësishme dhe dyshimin që ato murosin brenda koreografisë që nuk mund të jetë e fshehtë...Eshtë kjo që e bën të ndihet i munguar. Të mungojë. Është mungesa. Mungesa e tij që thashë do më duhej të shkëmbehesha Si poezia jote. Si disa prej të tjerave. Ato janë mungesë. Mungesë refraktare e për atë shkak dhe përmasë, gjenealogjike. Është ky një spektër spontan por akut, që zë vendin e horizontit ndaj perspektivës dykahëshe dhe progresive të pamjes, njëherësh i i rrekur(mendor) dhe fizik, pra dhe i prekshëm, që shndërrohet por jo pafundësisht dhe çuditërisht jo papritur kthehet përmjet asaj që ndriçoi duke e zhvendosur, të përmbushë të njëjtën ndjenjë që e krijoi por në të njëjtën kohë duke e evokuar. Them “kthehet”, por sa ndalesë ka aty, sa frymëmarrje. Po peshoj emocionin që padukshëm të përshkoi. Edhe pse e njoh atë lëndë nuk shoh mundësi ta natyralizoj, në atë kuptim që ta përvetësoja, të mundesha ashtu për njëfarë kohe ta shndërroja njohjen që kam për ty në një gjendje virtuale ezoterike, duke e ndihmuar veten të të arrij, në fakt të të ruaj vetëm përmes poezisë, sepse përndryshe me gjithë mistikën nën kinematikën bruto të së cilës unë parimisht(sepse ashtu kam vendosur) Vështroj ndërmarrjen tënde, nuk e kam prapë se prapë tërësisht të mundshme të udhëtoj në poezitë e tua drejt një takimi prej të cilit shpresoj të mos kthehem. Nuk është se kërkoj shumë nga poezia, dua vetëm të them se ëndërroj të lexoj ato vetëm, siç dhe kuptohet, më shumë për hir të largësisë që kam nevojë të kthehet në objekt sesa shqetësimi për ta zotëruar atë çast, domethënë atë shpresë. Them sidoqoftë mungesë sepse aty(tek poezia dhe jo ajo vetë) duket se fillon ti. Rudiani shkroi “mos e mendo historinë, kjo po të ndodh vetëm ty”...bëhet heshtje…

dëgjohen fëmijët e mi dhe mes fjalive të fundit të mësipërme që po pushojnë së ekzistuari ndihet Borhesi të pëshpërisë me zërin tim se “asgjë nuk është e re dhe se çdo gjë ndodh për herë të parë dhe pafundësisht”, nuk ka pas këtij çasti si të mos më kujtohet se dikush nga ata që banojnë Sabaton tha se “në të vërtetë agjë nuk ndodh”, por ndoshta kjo sepse vetëm Historia është Ngjarje, e tillë siç Rudit i duhet në mungesë të ngjarjes ta krijojë duke e shkruar se”fatkeqësitë ndodhin në të shkuarën”. Në këtë kuptim ndodh diç me poezitë e tua që unë ende nuk e kuptoj, dhe mua më intereson më parë Ndodh dhe pastaj Kuptoj.

Do më duhet të dalloj midis unicitetit dhe singularizmit...natyrisht të dyve na e shpifin këto fjalë, por më intereson e vetvetishmja dhe pastaj “difekti”, për herë të parë në sytë e mi kjo nuk duket e metë. Ti nuk je unik je singular. Nuk besoj se çka ti shkruan është e re, as transpozuese e së mëparshmes, ekzistentes, të zhdukurës megjithqë në hapësirën ku ajo vendoset ende dëgjohen jehona, mendoj se ajo është shkak e jo pasojë, sepse ajo është vështrimi dhe jo ideja, vështrim tërësisht vet-referencial, i panevojë por sidomos i pamjaftueshëm. Singular jo vetëm për këtë arsye. Eshtë gjallërimi i natyralizuar i vargjeve nga rimat shpesh të bindura sepse aksidentale, të paqëlluara, por të qëllimshme ashtu, herë tjetër. Gjallëruar, elektriciteti ujor i detajit të vetmuar që jonizon detajet e tjerë, por reciprokisht duke i shkarkuar prej tekstit dhe duke na rrethuar e ndalin vështrimin tonë në një gjeometri të brishtë të së njëjtës botë radiografike që tashmë u bë e qartë, nuk zotërohet prej teje. Eshtë guximi. Guximi për të vështruar objekte që ne nuk i shohim, të na kujtosh për ta përmes asaj që jemi gati ta harrojmë, duke bashkuar atë që është ndarë, prej pranisë sate, nëpërmjet teje, ti bësh ata të ekzistojnë për herë të parë dhe përkohësisht sepse ne duhet të kthehemi tek ti. Poezia e Rudit është profilaktike, imunitare, ogurzezë, kirurgjikale edhe pse gjuhësisht heterogjene, zgjedhore, pragmatiste, anarkike, prapë se prapë rivelatore. Haluçinacion i telekomanduar nga vetdija që synon ta kapërcejë. Poezia jote është virale, latente, divergjente, plastike bile muzeale në kuptimin e asaj se tregon dhe nuk shpall ndërsa është gjuhësisht urbane, tektonike, periferike, gjedhore, diversive. Realitet që thërret vetdijen ta bëjë të ekzistojë duke e mbiemërzuar…

Pastaj, për më tepër, çfarë i dallon fluturat helmuese nga ato që vetëm marrin pamjen si të jenë të tilla? Çfarë e bën një lloj të përdorë një armë të vërtetë dhe një tjetër të simulojë armë mashtruese? Dhe për aq sa na takon ne njerëzve, a është gjithë armatimi, shkenca dhe teknologjia që ne dsiponojmë një lloj arme e vërtetë, apo nuk është asgjë veçse një aparat simulimi gjigand që bën paradë si të ishte fuqi e vërtetë?

Përsa i përket etapave dhe fazave, mund të provojmë ta ndajmë poezinë kështu:

1) Mendimet e liga të më iknin të gjitha

Si njerëzit nga ky shesh prej vapës

Të ngelet i shkretë është ideali i çdo qyteti

Endërra e fshehtë e çdo truri domosdo.

2) Im atë mallkon vapën, më zgjat një cigare

E më shpjegon se nuk ja del dot më;

Shpik ndërkaq, një kushëri, diku larg

Që mund të na strehojë ca kohë.

Dhe fillon të bëjë llogari: shtëpinë kaq

E barkën mund t’ja shesim mirë filanit

E rrjetat pasi ti arnojmë, të na i blejë

Do gjendet doemos dikush. Ndërkohë

Përshëndoshu me të gjitha dashnoret;

Atë që më shumë të pëlqen bëje të qajë

Thuaji se po shkon në Guine të Re

Të vësh para për ta martuar. Thuaji

Të presë. Thuaji se do t’i shkruash

Letra më të gjata se tërë jeta e saj,

dhe padyshim, oh, më të bukura se jeta.

3) Nuk ka vetmi më të madhe sesa kur je me babanë

dhe fillon të bëjë llogari.

(në fund të fundit nata nuk mund të flerë,

deti s’di not; qielli ende nuk ka fluturuar tej,

dhe nuk mund një baba dot të atërojë).

4) Kështu foli im atë këtë pasdite të valë

Si një që di të bëjë pazar, e duke ngritur zërin

Di të ulë çmimet. Kështu, pra foli im atë.

E mjegullt është drita e vapës. Turbull

Më shfaqen tërë sendet, porsi kujtime.

Një moshë jo e imja kallet në mishin tim

Si të ish një kamë e ndryshkur, e pateh.

Ende më flet im atë këtë pasdreke të valë

Dhe zë e mbaj vesh si t’isha akoma gjallë.

Pasi që e kemi prerë dhe qepur sipas terezisë, që ta na rrijë më mirë poezinë (jo se kështu është më mirë, më mirë është ashtu siç është, po tashi festen sipas kokës, apo brekët si…ëë?...jo!), vërejmë se strofa e parë është për folësin, vargu i parë është në vetvete njëfarë fundi, një lloj kulmimi i mendimeve të tij pararojë, lloisjeve pararendëse, apo mundimi i ngjizjes a ngjitjes së tyre, duket se ato përmbajnë dramacitet dhe peshë, si dhe paraqet skenën që duhet të jetë një verandë, pragu i një shtëpie, apo dritarja e një bari meqë shihet në një shesh publik të zbrazur nga vapa. Një farë tensioni krijohet menjëherë, çfarë janë këto mendime të liga, ngase do donte të shpëtonte folësi? Pastaj ai vijon me dy shprehje të dyshimta aksiomatike – të mbetet i shkretë është ideali i çdo qyteti/ ëndërra e fshehtë çdo truri domosdo. Një qytet i shkretë është një qytet kinematografik, shërben vetëm si dekor, ku çdo ndërtesë është në fakt vetëm fasadë, një qytet i papopulluar, është një qytet pa dramë, i pafajshëm dhe i kotë, është vetëm imazh, ideal sepse vetëm imazhet janë të tillë. Lidhja me qytetet kinematografikë, skenografikë, të shkretuar dhe të heshtur, sugjeron kuptueshëm përjetimet e fëmijërisë që janë po ashtu më së shumti imazhe të krijuar dhe animuar nga imagjinata naive. Janë figura të vjedhura nga realiteti por të përshtatura ndaj një realiteti tjetër, fare të ndryshm prej të parit. Vargu i dytë mund të jetë duke thënë se folësi kërkon realizojë këtë lloj mungese mendimesh, kërkon të ruhet maketi i imazheve të veta, rendi i përsosur i botës, ku gjërat janë të pakuptueshme, por jo shqetësuese, shkretimi i çiltër botës së fëmijëve, mendimet si imazhe të fshishëm dhe të ndërrueshëm, ku vdekja është ende një lojë që luhet përditë, jo si drama konkrete për jetë e vdekje e mejdaneve të rrojtjes. Por çfarë janë arsyet e këtyre mendimeve?

Në pjesën e dytë folësi tregon se është me babanë. Ai jep një cigare, duke na lënë të kuptojmë se folësi është i rritur dhe se një marrëdhënie e ndryshme ekzsiton tashmë mes të dyve. Cigare jepen në rast vdekjeje, përpara bisedash të rëndësishme, mikut që sapo ka hyrë, kur e sheh tjetrin të shqetësuar. Është e pazakontë për një baba shqiptar ta lejojë të birin të pijë duhan në prani të tij, siç është e pazakontë për një bir të guxojë lirshëm të tymosë në prani të të atit. Ndodhia sugjeron se diç jo e zakonshme është për tu biseduar, se të dy ndjejnë vështirësi, pra ky akt tolerance, kjo shjenjë ftese dhe mirëbesimi. Shprehja me të cilin babi fillon të flasë, është bisedore, e përditshme, e thjeshtë. Ai nuk ia del dot më. Ne e dimë që kjo do të thotë se ai nuk mund të sigurojë më për familjen e vet, qoftë për hir të moshës, kushteve shoqërorë, rrethanave politike, kushdo qoftë arsyeja, që është mësë fundi edhe e parëndësishme, kuptohet që gjendja është e vështirë dhe se diçka duhet ndërmarrë. Por sërish, pas planeve të veta për të financuar me siguri largimin nga vendi – gjë që e sugjeron shitja e shtëpisë – të cilat ai i përmbledh shpejt dhe shkujdesur, biseda e tij fokusohet mbi folësin dhe është e një natyre të tillë që shkakton buzëqeshje të trishtuara, ka brenda ironi me zemër të lehtë, urtësi të tallur dhe humor të menduar. Është pra kjo lloj bisede, miqësore por e lëkundur, shkrepësi i zymtësisë dhe thuprimit të folësit. I ati po i thotë që ai nuk është më i aftë. Ajo që i ka ngelur është vetëm ajo që ai mund të shesë. Objektet e pakta, mjetet e punës, shtëpia e vetë dhe lutja për mirkuptim. Imazhi është rrëzuar. Tani ai është si biri i vet, pa asgjë përveç mendimeve të veta dhe hutimit. Nuk ka vetmi më të madhe […], nuk është pra e tillë, më e madhja, ajo vetmi kur je tërësisht i vetmuar dhe pa përkrahje, por kur të braktisin përfytyrimet dhe vendin e tyre e zë mendimi, realiteti, veprimi i atij objekti që ishte më parë subjekt i përfytyrimit. Çdo të thotë që një atë nuk mund të atërojë, përveçse ndoshta ne të gjithë do të donim që babai të ishte ai që kemi njohur në fëmijëri, heroi i patëmetë dhe ndëshkuesi i rreptë por pendestar, modeli, objekti ynë i respektit dhe armiku ynë i menduar i lojës, autoriteti i të cilit është i pacënueshëm. Tani ky njeri është ulur përballë dhe thotë se nuk është asgjë nga të gjitha këto, por një njeri i lodhur që nuk ia del dot më. Më flet dhe për dashnoret e mia, pa mirë. Sikur sa dashnore kam. Po një është o njeri, mezi dhe ajo, një gjysëm, nuk quhet. Pastaj ça më thua, ça dashnoresh, nuk kam dashnore hiç, sikur të kisha të paktën një makinë do i kisha dhënë vetes një shans, po kështu si ne, shesim shtëpinë të hamë bukë, kush ta var. Edhe pse jam i mençur… më duket. Lëre njëherë që më turpërove me këto muhabete, flas me babanë për dashnoret, e po kjo punë, po ik or me këto muhabete! Guine e Re, jo po Zanzibar, më ekzotik si emër se edhe më kumbues, edhe më i mistershëm dhe pse jo, romantik. Hej, ça më bën ky mua!

Në pjesën e katërt, folësi kthehet në vete dhe në mendimet e veta duke vazhduar të përshkrojë skenën, por kësaj rradhe ashtu siç ai e përjeton atë, jo vetëm siç ajo është. Tre herë ai përsërit se ‘kështu foli i ati’, që në një formë më të thjeshtë është si të thuash “si më foli ashtu’, ‘si mi tha ato gjëra’. Ajo që i është thënë, nuk i është urdhëruar, por është shprehur si një lutje, kërkesë për mirëkuptim, sërish jo krejt pa ironi, një ironi që përpiqet ndoshta të zbusë barazimin e roleve, apo të hedh dyshime mbi të, mbi natyrën e saj të vërtetë, por që në vetëdijen e të dyve, është e qartë, kjo është e pamundur. Folësit i duhet të marrë me mend se tashmë shihet si burrë, si i rritur, si kur ka kaluar një prag njëherë e mirë. Në këtë çast, kur i jepet një cigare, i rrëfehen hallet e shtëpisë, fëmijëria bëhet fir, sendet duken të largëta si kujtimet, sepse në fakt fëmijëria pushoi, ndali, një periudhë e re fillon dhe nuk duket se është aq e mbarë. Ai ndjen të ketë një moshë të papritur e të papandyer, që i hyn në mish si një thikë. Thika e tradhëtisë së pafajshme të heroit të vet. Ta paturin e moshës së prindit. Si të ishte akoma gjallë, do të thotë se atij vëretë një pjesë i ka vdekur, shkuar e varë, por ai dëgjon ende si fëmijë, si të ishte akoma biri, dhe se mosha e cila i është dhënë, është diç ende e huaj dhe e pakuptueshme për të, ai dëgjon me të njëjtën bindje që fëmijët dëgjojnë dhe nuk thotë asgjë. I ati vazhdon të flasë.

Pjesa e katërt pra mund të shihet si një pasqyrë e strofës së parë e kthyer sëprapthi, folësi refuzon në shpirt ndërrimin, por nuk mund të kthehet mbrapa. Në strofën e parë ai duket një i rritur që e njeh mirë botën, aksiomat nuk janë veçse retorikë e atij që di, apo që kujton se di, por në strofën e fundit ai gjendet i dërrmuar dhe i pafuqi. Ai është akoma biri, fëmija të cilit, i duhet të dëgjojë dhe të pranojë.

Qarja e tij? Të mjerët ne. Të shkretët shqiptarë. Mjerë këta këtu. Mjerë ata atje. Mjerë gjithësesi gjithandej. Ti mund ta masësh vet-kënaqësinë e jashtëzakonëshme të këtij St. Thomasi të stilit shqiptar të ankesës, stili i qarjes së një filistini. Qarja e një varrgërmuesi dinak në një opera nekrofagjike.

Migrimi i tij? Ai nuk është në asnjë kuptim migrim në shoqërinë në të cilën bën pjesë. Ai është kritiku tipik i oborrit dhe mallkuesi i një shoqërie të majmur energjinë e rëndë të së cilës ai e thithë ta distilojë në një vajtim konvencional - vodëvilin e zemërimit dhe verbërisë. Ka diç tek ai prej komedisë së lehtë dhe vulgare dhe prej Agron Llake. Dhe natyrisht, marrosja pas tij e admiruesve të vetë patetikë dhe mendjeshkurtër, nuk është veçse pjesë e mashtrimit.