Channeldraw : mostra di Gianluca Costantini
GRRR !PROGRAM
Pancevo (Serbia)14 luglio 2008
Presso ELEKTRIKA, Radomira putnika 7, ore 19

La piccola cittadina di Pancevo in Serbia è stata per alcuni anni la sede di uno dei più innovativi e calorosi festival underground d’Europa, il GRRR !, curato dall’infaticabile disegnatore serbo Aleksandar Zograf.

Concluso il faticoso mestiere di organizzatore per dedicarsi interamente all’altrettanto faticoso lavoro di disegnatore, Zograf non ha smesso di proporre nella città vicino a Belgrado incontri, mostre, eventi per promuovere la cultura del fumetto e favorire l’incontro tra i giovani locali e autori nazionali e internazionali.

Proprio all’interno del GRRR ! program  si terrà il 14 luglio (data della presa della Bastiglia…) la mostra evento di Costantini Channeldraw, che presenta in anteprima il suo nuovo progetto in rete, di cui esporrà i disegni originali. Channeldraw sarà un sito interamente dedicato all’informazione disegnata: non solo cronaca o politica, ma anche viaggi, ricette, ecc.

L’artista ravennate sarà accompagnato da Elettra Stamboulis con la quale terrà presenterà una proiezione di diapositive sugli ultimi progetti editoriali italiani.

Al termine concerto dei DZ DZ di Belgrado.
http://www.channeldraw.com

Comunicato stampa n° 1                 Ravenna, 4 giugno 2008

Si rinnova anche quest’anno il felice binomio tra l’ormai consolidato Festival Komikazen, che ogni autunno porta a Ravenna i migliori talenti del fumetto di realtà di tutto il mondo, e la Selezione regionale dell’Emilia Romagna del GAER, meritevole di aver selezionato già nel 2007 dodici promettenti fumettisti di realtà e trasformato in due libri i progetti vincitori. Anche per quest’edizione ci sono in palio la pubblicazione di un libro a fumetti ed una mostra “vetrina” nello spazio espositivo di Via D’Azeglio a Ravenna che ospiterà i lavori più interessanti ed inaugurerà il prossimo 11 ottobre.

La selezione è come sempre curata da Associazione Mirada in collaborazione con l’Assessorato alle Politiche Giovanili del Comune di Ravenna ed è realizzata da una commissione di esperti di settore. Ai partecipanti si chiede la presentazione di un soggetto (cioè la trama e il tema si cui si ipotizza la realizzazione del libro) e 4 tavole a fumetti (ovvero le prime tavole della storia che, se premiata, potrà trasformarsi in libro).

Lo scorso anno sono stati premiati Marino Neri e Leonardo Guardigli, che presenteranno il proprio libro fresco di stampa proprio in occasione del Festival Komikazen 2008 che si terrà a Ravenna dal 10 al 12 ottobre 2008.

Alcuni dati tecnici

Il tema del concorso è “raccontare la realtà a fumetti”. Si possono raccontare microstorie o storie di cronaca, episodi tratti dalla storia politica, sociale, ecc., a patto che vi sia comunque uno sfondo di realtà. La storia raccontata può essere ambientata nel contemporaneo o nel passato e la tecnica è libera.

Il termine ultimo per la presentazione delle domande è il 2 settembre 2008.

Chi può partecipare al concorso?
Tutti i giovani nati dopo il 1 gennaio 1972 che vivono, lavorano o studiano nella Regione Emilia Romagna. Possono partecipare anche coloro che hanno studiato in Regione, ma non sono più residenti.
Per visionare il bando completo http://www.mirada.it/concorso_regione

Breve biografia di Mirada
Associazione Mirada deriva il suo nome dalla parola “sguardo” in spagnolo nella quale risuona la radice latina di miror che significa anche stupirsi. I latini sul guardare erano maestri: avevano ben cinque verbi diversi per descrivere l'atto di vedere. E Mirada vuole proporre sguardi, sensibilità visiva, imaginerie.
L'Associazione nasce nel 1997, ma negli anni ha cambiato forma e sostanza. Da un'attenzione incentrata soprattutto  su allestimento e creazione di percorsi museali ed espositivi, passa presto ad occuparsi di progettazione curatoriale soprattutto nell'ambito del fumetto, del disegno e dei giovani artisti.
Dal 2000 lavora in convenzione con il Comune di Ravenna per il quale cura in toto le attività relative al GAI (Giovani Artisti Italiani) occupandosi di concorsi, mostre e promozione dei giovani artisti del territorio.
Le attività e gli eventi organizzati da Mirada hanno come fine primo quello di coniugare etica ed estetica, la ricerca incentrata sulle esperienze artistiche che si collocano sulla strada, nell'autoproduzione e che congiuntamente traggono linfa dal segno disegnato. Durante i suoi anni di attività, l’Associazione ha acquisito una reputazione a livello internazionale per la curatela innovativa, per la capacità di premonizione di temi, autori e stili nel mondo del fumetto e della grafica. E’ diventata un laboratorio multidisciplinare in grado di promuovere conferenze, seminari, concerti, progetti espositivi per terzi, ma anche attività diretta di solidarietà come nel caso di Fondazione Parada di Bucarest.
Ha curato ed organizzato le mostre di Joe Sacco, Marjane Satrapi, Zograf, Vittorio Giardino, Le Man, Raul, Phoebe Gloeckner, Giuseppe Palumbo, e moltissimi altri autori di fumetto italiani e stranieri.
Nel 2006, con l’apertura della Galleria d'arte Mirada è divenuta centro di raccolta, diffusione, promozione del disegno e del fumetto in Italia, svolgendo una fondamentale opera di educazione del pubblico generico che in precedenza mancava,  e sensibilizzando i musei e le istituzione sulla difficile questione delle acquisizioni in questo campo: le collezioni pubbliche in Italia ormai non investono quasi mai nell'arte sequenziale.
Nel 2007, con l’apertura della Libreria Interno 4 negli spazi della Galleria, oltre all’attività espositiva, si arricchisce della presenza di libri di piccoli editori e dell’editoria del fumetto di qualità.
Guardare in questo senso è inteso come diversa modalità di narrare una storia: questo è l'obiettivo fondamentale della progettazione di Mirada

Associazione culturale Mirada, via Mazzini 83, 48100, Ravenna
Tel+390544217359  www.mirada.it info@mirada.it

Tramontata nei Novanta l'era delle riviste di fumetti "d'autore", penetrata finalmente nelle librerie generaliste la graphic novel, il formato oggi previlegiato dalla sperimentazione nell'arte sequenziale è quello del volume antologico. E' sulle pagine di annuari come Blab! o Kramers Ergot che da qualche tempo germogliano i fermenti grafici più radicali, e l'Italia ha fatto la sua parte con testate come Mano e Black. Anche Inguine, combattiva zine guidata dall'artista ravennate Gianluca Costantini, muta formato e numero di pagine trasformandosi in antologia-libro come cifra distintiva l'attenzione a forme grafiche dall'anima "militante" e, nell'eccezzione più ampia, politicamente cosciente. In questo senso va letto il cameo di Peter Kuper, fuoriclasse della striscia di impegno sociale, così come l'intervista a Emory Douglas, grafico nei Sessanta della rivista del Black Panther Party, o l'omaggio di Squaz e Paper Resistance alle Nazioni Unite FUNtastiche dell'agitatore controculturale Piermario Ciani. Attento per attitudine all'underground internazionale delle produzioni indipendenti, inguine mah! 2008 alterna firme già passate sulle sue pagine (Andersson, Ruijters, Zattera, Zograf) e nuove scoperte (Paolo Parisi, Nino Terremoto, Clio, ecc.), tra cui spicca per verve grottesca l'allegoria Balkan-Express! dello slavo Wostok (seguite il consiglio di Dario Morgante e cercate su YouTube i folli video dei suoi Tehno Muda). Non mancano poi storie e interviste ad autori cult come John Porcellino, Gary Panter, Ben Katchor, e veri e propri "bonus" quali la ristampa di The SuperMaso Attitude ('96) del pirotecnico Paolo Bacilieri, discussa e schizzata rilettura di un fatto di cronaca nera, e l'introduzione del pubblico italiano al curioso fenomeno dei fumetti cristiano-fondamentalisti di Jack Chick. La redazione se la cava insomma egregiamente nel non facile compito di produrre un amalgama logico e significante, attingendo da materiali tanto disparati: l'antologia come osservatorio planetario, aggregatore di energie, espressione dello "stato dell'arte", ma anche interpretazione inquieta e non escapista della realtà.

Vittore Baroni

Aleksandar Zograf: un fumettista pericoloso

Φάκελος φιλοξενούμενου: Κατά κόσμον Sasa Rakezic. Pancevo, Σερβία, 1965. Ξεκίνησε να δημοσιεύει στα μέσα της δεκαετίας του '80, ζωγράφισε σε αναρίθμητα περιοδικά (και στην Βρωμιά, το θρυλικό φανζίν της Πτολεμαΐδας!), εξέδωσε μέχρι σήμερα 18 βιβλία. Ιδρυτής του μεγάλου φεστιβάλ κόμικς GRRR στο Πάντσεβο και συχνός επισκέπτης στη χώρα μας (το 1999 άρτι αφιχθείς μια μέρα μετά το σεισμό δήλωσε "Θα νοιώθουμε σαν στο σπίτι μας με τόσο κούνημα. Έχουμε συνηθίσει στους βομβαρδισμούς").

Πλοκή: Το βιβλίο (στην ουσία ένα graphic novel, συνδυασμός κόμικς και λογοτεχνίας) αποτελεί μια συγκλονιστική καταγραφή της καθημερινότητας στη Γιουγκοσλαβία και, αργότερα, τη Σερβία, κατά τη διάρκεια της πιο ταραγμένης δεκαετίας της πρόσφατης ιστορίας της και χωρίζεται σε τέσσερα μέρη.Οι 9 αυτοτελείς ιστορίες του πρώτου μέρους (Life under sanctions, All against each other and god against all, Yugoslav Exprerience Comics κ.ά.) δεν είναι παρά εικονογραφημένες σελίδες από το προσωπικό ημερολόγιο ενός νέου δημιουργού που προσπαθεί να κρατηθεί οργανικά και πνευματικά ζωντανός μέσα σε πρωτόγνωρες και οριακές συνθήκες, χωρίς να χάσει ίχνος από το χιούμορ του.

Στο δεύτερο μέρος υπάρχει το πλήρες ιστορικό των mails που έστελνε σε φίλους του κι εκείνοι με τη σειρά τους σε άπειρο κόσμο κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών από το ΝΑΤΟ, όποτε υπήρχε ρεύμα, αλλά και μετέπειτα (24 Μαρτίου 1999 - 31 Μαρτίου 2000). Τα μικρά ηλεκτρονικά του σημειώματα, γεμάτα προσωπικές αμφιβολίες (Θα είναι "τέχνη" αν παραμείνουμε φυσιολογικοί κάτω από αυτή την κατάσταση), ξεκαρδιστικά δεδομένα (Δύο μέρες πριν την έναρξη των βομβαρδισμών παρουσιάστηκε η νέα, βελτιωμένη έκδοση του Yugo, με την ονομασία (τι ειρωνεία) Yugo Ciao! ), πρωτόγνωρες εικόνες από τη νέα ζωή (Οι κότες από την αναστάτωσή τους γεννάνε αυγά ασυνήθιστα μικρά σε μέγεθος), έκλειναν πάντα με το Τα λέμε στα όνειρά μου, Σάσα.

Το τρίτο κεφάλαιο (Regards from Serbia) αποτελούσε εβδομαδιαίο στριπ με θέμα τη ζωή του κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών. Το βιβλίο τελειώνει με ένα πεντασέλιδο κείμενό του με τίτλο Κατάσταση Εκτάκτου Ανάγκης Στη Σερβία (12.3-22.4.03) και το μικρό κόμικ Addio Milosevic: Όπως πάντα, μόνο όταν ο τύρρανος έχει πια φύγει συνειδητοποιούν όλοι ότι ήταν πολύ μικρότερος απ' όσο φαινόταν στην ακμή του, αλλά αυτό που άφησε πίσω του θα πληγώνει γενεές ανθρώπων. (σ. 285)

Σχέδιο: Οι λιτές και σχεδόν ασκητικές μορφές του Ζόγκραφ έχουν σαφείς επιρροές από την αρχαία βαλκανική και βυζαντινή ζωγραφική των Βαλκανίων, εξ ου και το ψευδώνυμό του. Ο ίδιος παραδέχεται πως εμπνέεται συχνά από τις φιγούρες των αγγείων και των τοιχογραφιών των χωρών του, παλιάς και νέας...

Για κάποιους καλλιτέχνες η κατάσταση αποτέλεσε πηγή έμπνευσης (όλο αυτό το σοκ με κάνει και συνεχίζω), ενώ κάποιοι άλλοι έχουν χάσει τη θέληση και τη ζωντάνια τους. Κάποιοι άρχισαν να πουλάνε τα παλιά, άχρηστα πια χαρτονομίσματα για ταπετσαρία. Οι εφημερίδες είναι γεμάτες αστείες αγγελίες: Ανταλλάσσω καναπέ με πατάτες. Ο κόσμος διαδίδει μύθους, εφόσον το συλλογικό υποσυνείδητο δημιουργεί παράξενες ιστορίες… Οι στολές γίνονται μέρος της εγχώριας μόδας. Πολλοί τις φορούν για να εντυπωσιάζουν.

Όπως συνήθως συμβαίνει σ' αυτές τις περιπτώσεις, ο σαστισμένος και συγχυσμένος λαός βρίσκει παρηγοριά στους εθνικούς του ηγέτες. Θα σας προστατέψουμε αλλά πρώτα φορέστε τις στολές σας. Όσοι επιστρέφουν από το μέτωπο περιγράφουν πόσο γρήγορα είχαν ξεχάσει την πολιτική τους ζωή. Με το που άρχιζαν οι πυροβολισμοί ένιωθαν λες και σε όλη τους τη ζωή πολεμούσαν. Οι απλοί άνθρωποι εγκλωβίστηκαν σ' ένα παιχνίδι που δημιούργησαν πολιτικοί, ΜΜΕ - αλλά και οι ίδιοι τους οι φόβοι και οι προκαταλήψεις.

Η κατάσταση ήταν πολύπλοκη και η ερμηνεία της δύσκολη. Αλλά τα ΜΜΕ χρειάζονται εύκολες απαντήσεις: χρειάζονταν καλούς και κακούς. Και να σκεφτεί κανείς πως, αρχικά, λίγοι ήταν αυτοί που είχαν πιστέψει ότι θα γινόταν πόλεμος. Στις αρχές, μάλιστα, στρατιώτες από αντίπαλα στρατόπεδα μιλούσαν μεταξύ τους στον ασύρματο λέγοντας κουβέντες του τύπου "Ε, μην πυροβολείς! Θα σκοτώσεις κανέναν!". Άλλοι έλεγαν "Ήδη ζήσαμε έναν εμφύλιο στο παρελθόν. Ο κόσμος δεν θα ξανακάνει το ίδιο λάθος", ή, "Δεν θα κρατήσει για πολύ".

Γοητεία: Αυτή η τόσο σύνθετη κατάσταση παρουσιάζεται από τον Ζόγκραφ με ένα μοναδικό τρόπο. Χωρίς καμία ιδεολογία, ξύλινη γλώσσα, διδακτισμό και άλλα συνηθισμένα στα περισσότερα κείμενα που γράφτηκαν για τη συγκεκριμένη περίσταση, μας εισάγει στην πολεμο-γιουγκοσλαβική καθημερινότητα ελλειπτικά, με απλές και συναρπαστικές εικόνες. Διατυπώνει αυτονόητα ερωτήματα, παρατηρεί τις ύπουλες αλλαγές που υφίστανται οι γείτονες και συμπολίτες του, μας ξεκαρδίζει με ευφυή σχόλια, κοροϊδεύει την πραγματικότητα, βρίσκει τρόπους να χαρεί μες το σκοτάδι των πάντων. Χάνω βάρος. Πλάκα έχει πώς μια κρίση σαν αυτή μπορεί να σε κρατήσει σε φόρμα. Ο φωτισμός είναι αδύνατος αλλά υπάρχει ομορφιά προς ανακάλυψη στους δρόμους τη νύχτα.

Οι ρεαλιστικές σπιτικές-πολεμικές του ανταποκρίσεις αποκτούν φαντασιακό χαρακτήρα με την προσθήκη των ημι-ονειρικών παραισθήσεων και υπναγωγικών οράματων που συνήθιζε να έχει ο Ζογράφος μας, ώστε ο όρος φανταστικός ρεαλισμός να επαληθεύεται πλήρως.

Γκράφιτι: Όσοι έπιασαν στα χέρια τους όπλο είχαν την ευκαιρία να γίνουν και θύτες και θύματα. // Λαοί: πνιγμένοι σε ιστορικές απογοητεύσεις, εθνικό ρομαντισμό και υστερικές εμμονές. // Τα ψυχιατρεία είναι τα μόνα μέρη όπου Σέρβοι, Κροάτες και Μουσουλμάνοι ζουν μαζί αρμονικά. // Τα ΜΜΕ όλου του κόσμου τρέφονται από την δυστυχία των άλλων ανθρώπων. "Λοιπόν, για πείτε, υποφέρετε;".

Αποσπάσματα: Η πραγματικότητά μας διαστρεβλώθηκε μ' έναν παράξενο τρόπο. Ίσως ολόκληρο το έθνος έμπαινε σε μια διαφορετική κατάσταση συναίσθησης ή σε κάποιο είδος συλλογικής παραίσθησης. Η κάθε μέρα έφερνε καινούργιες τιμές, καινούργια προϊόντα και καινούργιες τακτικές επιβίωσης. Ο κόσμος πήγαινε στις γειτονικές χώρες για να αγοράσει μικροπράγματα όπως σπίρτα, λάμπες ή χαρτί υγείας. (σ. 57)

-Πολύ συχνά μου κάνουν την ίδια ερώτηση: Γιατί η θεματολογία των κόμικς μου αφορά την τρέχουσα κατάσταση;

- Όντως, τι το ενδιαφέρον βρίσκεις; Κουράζομαι ακόμα και που τα σκέφτομαι όλα αυτά!

Επίγραμμα: Το πιο αυθεντικό graphic novel των τελευταίων χρόνων.

Συντεταγμένες: Aleksandar Zograf, Regards from Serbia, Top Shelf Productions. Στα ελληνικά: εκδόσεις ΚΨΜ, 2007, σ. 288, επιμέλεια Γιάννη Κουκουλά, μετάφραση-απόδοση Μπέλλα Σπυροπούλου, πρόλογος του σκιτσογράφου Βαγγέλη Χερουβείμ, προλογικό σημείωμα του Γιάννη Κουκουλά.

Επισκεπτήριο: aleksandarzograf.com

Πρώτη δημοσίευση σε: http://www.mic.gr/books.asp?id=14890

1) Daniel Kehlmann, La misura del mondo, Feltrinelli

Quando mi è stato regalato ero molto scettico, pensavo che fosse un libro sulla storia di un matematico e quindi una palla colossale. La misura del mondo è un libro su di un matematico, o meglio su di un genio, Gauss e sul suo amico Von Humboldt. Un libro che presenta prima di tutto due persone, con le loro passioni ed i loro interessi, con i loro problemi e i loro sogni. Un libro che umanizza due geni. Mi è piaciuto davvero moltissimo.

"Le cose sono come sono, e quando le riconosciamo, sono esattamente identiche a quando le ha riconosciute qualcun altro o addirittura nessuno"

2) Ettore Mo, Gulag e altri inferni. Un grande viaggiatore fra le rovine della Storia, Rizzoli

Racconti di un grande giornalista che mi hanno aperto nuovi punti di vista su quella parte della storia che non sappiamo e che si è consumata tra mille tragedie e sofferenze come nella vecchia Unione Sovietica. Contributi importanti per capire quello che accade oggi in Russia, Afghanistan, Palestina, America Latina. Tanti racconti anche di speranza e di pace. Il mio preferito è: La leggenda del santo muratore.

3) Alexander Zograf, Appunti, Black Velvet

Ho conosciuto i suoi fumetti su Osservatorio Balcani. Mi piace il suo modo di disegnare e il suo modo di raccontare le cose a volte in maniera ecclettica, a volte cinica, a volte surreale ma sempre dicendo la verità. Un artista che riesce a trasmettere benissimo quella che è la sua terra e la realtà dei Balcani.